Monday, February 4, 2013

ჰიპოტეზები შავ ხვრელზე


 სახელი შავი ხვრელი მოდის ჯონ არჩიბალდ უილერის მიერ 1967 წელს ჩატარებული ლექციიდან “Our universe : The known and unknown.” (ჩვენი სამყარო: ცნობილი და უცნობი.)
შავი ხვრელების შესწავლის მიმდინარეობას სამ ძირითად ეტაპად ყოფენ.
პირველი ეტაპი იწყება ჯონ მიტჩელის ხსენებული გამოკვლევით. მან მისწერა წერილი სამეფო აკადემიას, სადაც საუბრობდა ისეთ სხეულზე, რომლის მასაც იმდენად დიდი იქნებოდა, რომ მის გრავიტაციას მზის სხივიც კი ვერ დააღწევდა თავს და გამოთვალა ფორმულა, რომელიც ასეთი სხეულის მასას გვაძლევდა. მაგალითისთვის იმისთვის რომ სხეულმა დედამიწის მიზიდულობას დააღწიოს თავი, მან უნდა განავითაროს ე.წ. პირველი კოსმიური სიჩქარე, რაც 11,2 კმ/წმ-ის ტოლია.
ამ გამოთვლებისთვის გამოიყენება სხეულის კინეტიკური ენერეგიისა
დედამიწის მიზიდულობის (რომელსაც უარყოფითი მნიშნველობა ექნება) ჯამის განულებით. ამ გამოთვლებმა უდიდესი ინტერესი გამოიწვიეს მეცნიერებში, თუმცა იმდროისთვის არ იყო გაკეთეული საკმარისი აღოჩენები, იმისთვის რომ შავი ხვრელების კონცეფცია სრულყოფილი გაეხადათ, ამიტომაც ეს საკითხი ვერ ვითარდებოდა სათანადოდ მანამ, სანამ ალბერტ აინშტაინმა 1905 წელს არ გამოაქვეყნა ალბათობის სპეციალური თეორია, ხოლო 1915 წელს საბოლოოდ ჩამოყალიბებულმა ალბათობის ზოგადმა თეორიამ დააზუსტა, რომ არც ერთ სხეულს არ შეუძია სინათლის სიჩქარეზე სწრაფად მოძრაობა, რამაც საშუალება მისცა მეცნიერებს კონცეპტუალური სიახლე შეეტანათ შავი ხვრელების განხილვაში. იმავე წელს  გერმანელმა (წარმოშობით ებრაელმა) მეცნიერმა შვარცშილდმა დაწერა შვარცვალდის ცნობილი განტოლება, რომელიც საშუალებას იძლეოდა გამოგვეთვალა იმ ობიექტის მინიმალური რადიუსი (თუკი ის იდეალურად სფერული იყო, არ ბრუნავდა და არ გააჩნდა მუხტი; სხვა შემთხვევები განიხილეს და ამოხსნეს ნიუმანმა, კერმა, რაისნერმა და ნორდსტომმა), რომელსაც სინათლე ვერ გასცდებოდა და ის უდრიდა
სადაც
R- შვარცშილდის რადიუსია G-გრავიტაციული მუდმივა  M-ობიექტის მასა, ხოლო  c-სინათლის სიჩქარე.
ამის შემდეგ ეს სფერო შევიდა აქტიურ ფაზაში, რაც დაგვირგვინდა 1975 წელს სტივენ ჰოკინგის მიერ გაკეთებული მოხსენებით, რომელშიც ის ამტკიცებდა, რომ შავ ხვრელებს აქვთ გამოსხივება, რომლის გამოც ისინი კარგავენ მასას და საბოლოოდ ქრებიან. ამ გამოსხივებამ „ჰოკინგის გამოსხივების“ სახელი მიიღო და და შავი ხვრელების შესწავლა მესამე ეტაპში გადაიყვანა, რომელიც დღემდე გრძელდება. .

No comments:

Post a Comment